Ekspozycja ma na celu nie tylko prezentację dorobku dwóch wybitnych twórców, ale przede wszystkim pogłębioną analizę oraz podkreślenie wagi najnowszych osiągnięć w dziedzinie malarstwa i sztuki współczesnej Rumunii. Realizacja projektu stanowi kontynuację partnerstwa regionalnego, wpisując się w ramy oficjalnej współpracy między Województwem Małopolskim a Województwem Kluż, opartą na podpisanych umowach o współdziałaniu w obszarze kultury i sztuki.

Wystawa Terra lucida prezentuje twórczość dwóch wybitnych artystów związanych z Transylwanią – Kancsury Istvána i Radu Șerbana – ukazując ich dorobek jako reprezentatywny dla współczesnej sztuki rumuńskiej. Projekt, zorganizowany we współpracy Muzeum Sztuki w Klużu-Napoce i Galerii Sztuki Współczesnej BWA SOKÓŁ w Nowym Sączu, podejmuje próbę spojrzenia na sztukę Transylwanii zarówno z perspektywy historycznej, jak i współczesnej.

Tytuł wystawy, oznaczający „ziemię świetlistą” lub „ziemię przejrzystą”, odwołuje się do idei sztuki jako przestrzeni poznania, duchowej klarowności i przekraczania powierzchni zjawisk. W tym sensie twórczość obu artystów staje się refleksją nad relacją między tym, co widzialne i niewidzialne, materialne i duchowe.

Kancsura István należy do pokolenia rumuńskiej neoawangardy. Jego twórczość rozwijała się na styku eksperymentu formalnego, myślenia konceptualnego i zainteresowania wymiarem metafizycznym. Wczesne realizacje, takie jak Anatomia światła, sytuują się pomiędzy neokonstruktywizmem, op-artem i sztuką kinetyczną. Z czasem artysta zwrócił się ku symbolice archetypicznej i religijnej. W cyklach takich jak Baptysterium, Materna, Ofiara czy Geometrie strzeżone bada fundamentalne doświadczenia ludzkiej egzystencji: narodziny, przemianę, ofiarę, pamięć i duchową jedność świata. Jego sztuka łączy racjonalny porządek geometrii z refleksją nad sacrum, stając się pomostem między eksperymentalnym dziedzictwem grupy Sigma[1] a duchowymi poszukiwaniami grupy Prolog[2]

Twórczość Radu Șerbana rozwija się wokół zagadnień pamięci, przemijania i transformacji obrazu. Artysta stopniowo odchodzi od tradycyjnej reprezentacji rzeczywistości na rzecz języka, który pozwala uchwycić jej ukryte, niematerialne aspekty. Szczególne znaczenie ma w jego dorobku koncepcja Transaparencji – autorskiej strategii artystycznej polegającej na przekraczaniu powierzchni rzeczy i odsłanianiu ich głębszego wymiaru. Obiekty, krajobrazy i wspomnienia nie są w jego pracach odtwarzane, lecz przekształcane w subtelne znaki obecności. Cykle takie jak Archeologia przejścia, Koło czasu, Milczenie rzeczy prostych czy Pudełko wspomnień badają proces przemiany, pamięć miejsc oraz relacje między światłem, obrazem i doświadczeniem czasu.

Choć Kancsura i Șerban reprezentują różne pokolenia i odmienne strategie twórcze, ich dzieła łączy wspólne przekonanie, że sztuka może być narzędziem poznania rzeczywistości wykraczającej poza świat materialny. Obaj artyści przywracają sztuce wymiar duchowy i kontemplacyjny, proponując alternatywę wobec współczesnej kultury zdominowanej przez powierzchowność, konsumpcję i nadmiar bodźców.

W tym kontekście Terra lucida staje się metaforą Transylwanii rozumianej nie jako region geograficzny, lecz jako przestrzeń doświadczenia duchowego i twórczego. Wystawa ukazuje sztukę jako drogę ku głębszemu rozumieniu świata i samego siebie – jako „drogę do Centrum”, o której pisał Mircea Eliade. Jest to droga prowadząca ku temu, co uniwersalne, trwałe i przekraczające granice czasu, miejsca oraz indywidualnego doświadczenia.



[1] Grupa Sigma była rumuńskim ugrupowaniem artystycznym założonym w 1970 roku w Timișoarze przez Ștefana Bertalana, Constantina Flondora, Iona Gaitę, Eliseia Rusu i Doru Tulcana, do których dołączył matematyk Florin Codreanu. Kontynuując neokonstruktywistyczne poszukiwania Grupy 1.1.1., artyści Sigma rozszerzyli eksperymentalny charakter swoich działań poprzez praktyki wielo- i interdyscyplinarne, obejmujące nowe technologie, eksperyment pedagogiczny oraz badania procesów naturalnych, w tym bionikę.

[2] Grupa Prolog powstała w 1985 roku w Bukareszcie. Jej członkowie rozwijali sztukę odwołującą się do natury i sacrum jako podstawowych źródeł duchowego odrodzenia. W skład grupy wchodzili Paul Gherasim, Constantin Flondor, Cristian Paraschiv, Horea Paștina i Mihai Sârbulescu. Z czasem dołączyli do niej także Ion Grigorescu, Horia Bernea i Matei Lăzărescu.