Sztuka jako przestrzeń doświadczenia i spotkania

Prezentowana wystawa pt. CZŁOWIEK powstała w ramach projektu „Aktywność w spektrum możliwości - rozwój komunikacji, samodzielności i kompetencji społecznych osób w spektrum autyzmu” realizowanego przez Stowarzyszenie Rodzin i Przyjaciół Osób w Spektrum Autyzmu AUtopozytywni w Nowym Sączu - pracownia aktywności społecznej. Projekt jest finansowany ze środków PFRON będących w dyspozycji Województwa Małopolskiego.

Wystawa obejmuje twórczość z zakresu arteterapii i fotografii, a także wybrane projekty wykonane w technologii druku 3D. Dodatkowo zaprezentowano efekty wspólnego spotkania twórczego rodziców oraz kolaże stworzone przez mamy podczas arteterapeutycznych warsztatów wytchnieniowych. Niech te poruszające kompozycje będą komentarzem do wystawy prac dzieci – zapisem wrażliwości wielozadaniowych mam.

Założeniem wystawy jest przedstawienie twórczości dzieci nie tylko jako formy ekspresji artystycznej, lecz także jako przestrzeni wspierającej rozwój, komunikację, budowanie relacji z innymi, nabywanie umiejętności wypowiedzi niewerbalnej przez aktywność artystyczną oraz wzmacnianie poczucia sprawstwa i własnej wartości.

W działaniach arteterapeutycznych szczególne znaczenie ma sam proces twórczy, będący ich sednem. Efekt estetyczny, zgodność z tradycyjnym rozumieniem tematu czy ocena końcowego rezultatu nie stanowią istoty arteterapii. Podczas zajęć najważniejsze staje się doświadczenie procesu tworzenia; transponowanie doznań, emocji na formę powstającego dzieła, możliwość wyboru, eksperymentowanie, podejmowanie decyzji i przede wszystkim wyrażanie siebie we własnym tempie oraz na własnych zasadach. Twórczość staje się narzędziem, które nie narzuca uczestnikom zajęć jednego sposobu komunikacji ani jednej definicji sukcesu.

Twórczość dzieci i młodzieży w spektrum autyzmu uzmysławia, że rzeczywistość, doznania, zaproponowana tematyka mogą być odbierane, interpretowane i przeżywane na wiele indywidualnych sposobów. Wrażliwość sensoryczna, emocjonalna i poznawcza uczestników znajduje odzwierciedlenie w różnorodnych sposobach budowania obrazu, wyborze środków plastycznych, formatów pracy, rytmu, koloru czy rozwiązań formalnych. Każda z prezentowanych prac jest zapisem indywidualnego doświadczenia i osobistej perspektywy wyznaczonej przez autentyczną wrażliwość na otaczający świat.

W tym znaczeniu wystawa ma również wymiar inkluzyjny. Tworzy przestrzeń, w której różnorodność nie wymaga uzasadnienia ani wartościowania, lecz zostaje uznana za naturalny element wspólnoty. Sztuka umożliwia spotkanie ponad różnicami w sposobach komunikowania się, odczuwania czy interpretowania świata. Pozwala zobaczyć drugą osobę nie poprzez pryzmat diagnozy, specjalnych potrzeb edukacyjnych, lecz poprzez jej wrażliwość, decyzje plastyczne, zainteresowania, emocje i zaznaczoną twórczą obecność.

Prace powstałe podczas zajęć z arteterapii, fotografii oraz druku 3D pokazują wyjątkowość każdego z młodych Autorów i różnorodność ich twórczych osobowości. Wśród nich znajdziemy rozmownego Karola – znawcę PRL-u; cichego Tarasa skupionego na świecie pojazdów i chętnie dzielącego się swoją wiedzą, pogodną Klaudię w świecie pełnym tęczy, jednorożców i kwiatów; Kacpra, zainteresowanego roślinami, szczególnie kaktusami oraz doznaniami sensorycznymi płynącymi z otaczającej przyrody; wrażliwego na kolor Oliwiera; Stasia – eksperta od marek samochodów; Kingę malującą ciekawe kompozycje; Różę – wykonującą błyskawicznie wizerunki intrygujących zwierząt czy ludzi; wrażliwą na zmieniający się kolor Tosię, pięknie śpiewającego podczas pracy Dawida; Józia z upodobaniem badającego fakturę i strukturę farb wyciskanych wprost na rączki i odbijanych na zróżnicowanych powierzchniach; wrażliwego na otaczający świat Filipa; Anię z uwagą wykonującą obrazy o charakterze religijnym, Mateusza o pogodnym usposobieniu oraz Ignasia - chłopca o własnym ujęciu otaczającej rzeczywistości.

Kacper, Adam, Antoni oraz inni uczestnicy pracowni fotograficznej stawali się uważnymi obserwatorami otaczającego świata, „łowiąc” ulotność chwili i zatrzymując w kadrach detale, emocje oraz momenty, które dla innych mogłyby pozostać niezauważone.

Z kolei Dominik, Krzyś, Tymek, Filip i Antoś wraz z kolegami odkrywali możliwości druku 3D. Swoje pomysły i wyobrażenia przekładali na przestrzenne projekty, z ciekawością obserwując, jak cyfrowy model krok po kroku nabiera realnego kształtu i staje się rzeczywistym przedmiotem.

Prezentowane prace nie stanowią próby definiowania twórczości dzieci i młodzieży w spektrum autyzmu. Są świadectwem autorskich procesów, doświadczeń i form ekspresji, tak jak niepowtarzalny i wyjątkowy jest każdy uczestnik projektu. Specyficzna wartość prezentowanych prac wynika z autentyczności i szczerości procesu, który doprowadził do ich powstania.

Wystawa prezentująca prace z arteterapii - indywidualne i grupowe - zaprasza do uważnego spotkania z różnorodnością ludzkiego doświadczenia i tworzenia. Do percepcji sztuki jako przestrzeni, w której można być obecnym bez konieczności dostosowania się do ujednoliconego sposobu widzenia czy języka wypowiedzi artystycznej. To właśnie w tej wielości perspektyw ujawnia się jej terapeutyczny, społeczny i głęboko inkluzyjny potencjał.

Zajęcia prowadzili: fotografia - fotograf Tomasz Łakoma oraz specjalista komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC) mgr Iwona Wicher; druk 3D - mgr inż. Józef Janczura wraz ze specjalistą komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC) mgr Eweliną Hebdą; arteterapia - dr hab. Iwona Bugajska-Bigos, prof. ANS, przy wsparciu specjalisty komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC) mgr Ewy Świerad. Pracownie wspierali Wolontariusze, a na szczególne wyróżnienie zasługuje jeden z nich - Jasiek Janczura, który wprowadzał dzieci i młodzież w świat niełatwego druku 3D.